Kosowarzy obchodzą dziś Dzień Turka! Turcy w Kosowie, cz. I

Dzień Turka w Kosowie

Dziś obchodzi  się w Kosowie święto Turcji. W kraju usilnie starającym się przekonać świat o własnej zdolności do utrzymania pokoju i tolerancji, dobre relacje między Albańczykami i Turkami wydają się zadziwiająco niewymuszone. Nic dziwnego, jeśli pamiętać, że oba narody łączy nie tylko religia i tradycja, ale też wieki wspólnej historii.

Zgodnie z ustawą o dniach świątecznych, 23 kwietnia obchodzony jest Dzień Turków, jeden z „dni pamięci” poświęconych narodom Kosowa. Data nie jest rzecz jasna przypadkowa. Dzień 23 kwietnia to Święto Niepodległości Republiki Turcji oraz turecki Dzień Dziecka, obchodzone w rocznicę pierwszego posiedzenia Zgromadzenia Narodowego Turcji w 1920 r., które Mustafa Kemal Atatürk - Ojciec Turków, pierwszy prezydent i reformator, zadedykował dzieciom.

Jedna gwiazdka, dwóch posłów

Kosowscy Turcy są formalnie uznaną mniejszością, czego reprezentacją jest choćby flaga Republiki Kosowa, na której jedną z sześciu gwiazdek poświęcono Turkom. Zgodnie z konstytucją turecki jest jednym z języków urzędowych, a dla przedstawicieli Turków zarezerwowano dwa miejsca w parlamencie z dwudziestu przeznaczonych dla przedstawicieli „grup nie stanowiących większości”, czyli po prostu dla mniejszości etnicznych (łącznie parlament liczy 120 posłów).

W Kosowie działają aktualnie trzy partie reprezentujące społeczność turecką: Turecki Front Publiczny, Turecka Unia Demokratyczna z Prisztiny i Turecka Demokratyczna Partia Kosowa z Prizrenu.

W wyborach parlamentarnych w 2007 r. największa partia reprezentująca kosowskich Turków, Turecka Partia Demokratyczna w Kosowie (Kosova Demokratik Türk Partisi) zdobyła trzy mandaty, w tym dwa z puli dla mniejszości. Trzeci mandat pochodzi z ogólnej puli mandatów, z miejscowości Mamushë (tur. Mamuşa) położonej na północ of Prizrenu, jedynej gminy, gdzie Turcy stanowią obecnie większość, i to alsolutną. Według jugosłowiańskich spisów ludności w 1991 r. Turcy stanowili tam prawie 94% (2 752 osoby), nieco ponad 5% Romowie, a resztę garstka Serbów i Albańczyków.

Gmina powstała dopiero w 2005 jako pilotażowy projekt ONZ-owskiej administracji, właśnie w celu ochrony społeczności tureckiej. W sierpniu 2008 r. przekształcono ją w „prawdziwą” gminę. O jej wyjątkowości stanowi dodatkowo fakt, że zamieszkujący ją Turcy to w większości rolnicy.

Turcy w Kosowie

Turcy zaczęli przybywać do Kosowa po podboju Bałkanów przez Imperium Osmańskie w XIV-XV wieku. Byli to przede wszystkim kupcy i przedstawiciele administracji sułtańskiej, stąd naturalne jest, że osiedlali się przede wszystkim w miastach.

Liczba Turków, którzy osiedlili się na terenie dzisiejszego Kosowa w czasach średniowiecza jest trudna do oszacowania, gdyż osmańskie spisy ludności sporządzano dla celów fiskalnych, a głównym kryterium przy ustalaniu obowiązków podatkowych było wyznanie, a nie narodowość.

W drugiej połowie XIX wieku, wraz z innymi reformami modernizującymi państwo tureckie (m.in. linie kolejowe, telegraf) zaczęto prowadzić pierwsze statystyki ludności, które, choć niepełne, dają pewien obraz składu etnicznego interesującego nas obszaru. Tak więc większość nie-muzułmanów to byli Serbowie, choć mieszkało tu też ok. 500 Żydow, 2-3 tysiące prawosławnych Wlachów, kilka tysięcy prawosławnych Cyganów oraz ok. 11 tysięcy katolików, z czego 2/3 stanowili Albańczycy. Wśród Muzułmanów przeważali oczywiście Albańczycy, oprócz 6 tysięcy Czerkiesów (sprowadzonych przez Turków z Kaukazu w latach 1840., po opanowaniu tego terenu przez Rosjan), 10 tysięcy muzułmańskich Cyganów i ok. 5 tysięcy tureckich osadników z Anatolii.

na zdjęciu Mustafa Kemal Atatürk

Marta Kołczyńska